Boş

Toplam: 0,00 ₺

Despotizmle Mücadelede Aydınlanma ve Materyalizm RADİŞÇEV ve ÇERNIŞEVSKİ

Sor, neyim ve nereye gidiyorum?
Eskiden neysem oyum ve sonsuza dek öyle kalacağım:
Ne bir hayvan, ne bir kütük, ne de bir köleyim; ben bir insanım!

Radişçev (Sürgün yerine giderken yazdığı şiir)

Gelecek kuşaklar öcümü alacaklar.
Radişçev (İntiharından sonra dosyalarının üstünde bulunan not kağıdı)

Aleksandr Nikolayeviç Radişçev Aydınlanma geleneğinin içinde özel bir yeri olan büyük bir devrimci düşünürdür. Radişçev, insandan yola çıkarak devrimci olmuş ve yaşamına damga vuran çizgiyi, insana yönelik bakış ve bunun getirdiği eylem belirlemiştir. Daha yurtdışında öğrenciyken kendilerine kötü davranan Rus devlet görevlisinin attığı tokada karşı arkadaşlarıyla birlikte hareket etmiş, o tokadın temsil ettiği baskının önünde dimdik durmuştur. Yaşamının dönüm noktalarından biri bu olaysa diğeri de daha çocuk yaştayken köylülere yapılan baskı ve işkencelere karşı duyduğu tepkidir. Petersburg'tan Moskova'ya Seyahat adını taşıyan eserinin baş kahramanını şöyle konuşturur: Etrafıma baktım, kalbim insanlığın acılarıyla yaralandı. İnsanlık, başı yalağa sokularak zorla yemek yedirilen köylülerden başkası değildir. Kitap yayımlandığı zaman deprem etkisi yaratmıştır. Rus imparatoriçesi Katerina eseri didik didik ederek okumuş, notlar almış ve Radişçev'in büyük köylü isyanı Pugaçev'den daha tehlikeli olduğunu söylemiştir. Çariçeye göre Radişçev "haddini bilmez"dir. "Çarları giyotinle korkutuyor", "Fransız zehri saçıyor", "köylünün isyan edeceğini umuyor"dur. Radişçev gerçeğin fedailiğine soyunmuş ve bu uğurda her şeyi göze almıştır. Önce başı kesilerek idam cezasına mahkûm edilmiş, sonra cezası sürgüne çevrilmiştir. Ancak ne zindan ne de sürgün onu yolundan döndürebilmiştir. Çarlık düzenini ve ideolojik hegemonyası Hıristiyanlığı keskin bir şekilde eleştirmiş, cumhuriyetten yana tavır koymuştur. Radişçev bu yönüyle hem radikal bir aydınlanmacı hem de bir devrimcidir. Onu Fransız aydınlanmacılarının daha solunda konumlandıran etken işte bu kavrayış ve pratiktir. Fransız Devrimi'nin 1. yılında sürgüne gönderilmiştir. Amerikan ve İngiliz Devrimi'ne büyük bir hayranlık duyan Radişçev'in varlıkbilgisi anlayışı "şeyler bizim onlar hakkındaki bilgilerimizden bağımsız olarak vardır; biz onları bilmesek de vardır" bakışından yola çıkar. Bunun yanında evrensel tini ve onun ölümsüzlüğünü de savunmuştur.

Çernışevski: Devrimin hizmetindeki düşünce
Rus eleştirisinin büyük bilgini...
Çağımızın tüm ekonomicileri içinde tek özgün kafaya sahip olanı Çernışevski'dir; ötekileri sıradan derleyicilerden başka bir şey değildir.
(Marx'ın Çernışevski hakkında söylediği sözler)

Onun etkisiyle, yüzlerce genç, devrimci oldu... örneğin kardeşimi büyüledi; büyüsüne ben de kapıldım. İçimde çok derin bir iz bıraktı.
(Lenin)

Nikolay Gavriloviç Çernışevski 1860'lı yılların Rusyasının devrimci düşünürü ve lideridir. O sadece fikirleri ve çığır açan kitabı Ne Yapmalı?'yla değil aynı zamanda dönemin devrimci örgütlerine stratejik ve taktik önderliğiyle de sıradışı bir devrimci aydın portresi çizmiştir. Çernışevski'nin ağırlığı o kadar fazladır ki onun etkisindeki Polonyalı subayların oluşturduğu devrimci bir derneğe üye olan Jaroslaw Dabrowski, daha sonra Paris Komünü'nün başkomutanlığını yapacaktır. Devrimci demokratların felsefelerini ve iradelerini biçimlendirmiş, materyalizm ve devrim uğruna 61 yıllık ömrünün yarısından fazlasını zindanlarda geçirmiş, geriye binlerce devrimciden oluşan bir kuşak bırakmıştır.

Bu sayımızda iki örnek aydınlanmacı ve materyalist düşünürü, Radişçev ile Çernışevski'yi okurlarımıza her yönüyle tanıtmaya çalıştık. İlgiyle okuyacağınızı umuyoruz.

Emrah MARAŞO
Bilim ve Ütopya
Genel Yayın Yönetmeni