Gergedanların Evrimi

0

Ülkemizdeki tek kurumsal müze olan Tabiat Tarihi Müzesi’nde (MTA Genel Müdürlüğü) sınırlı sayıda gergedan fosil örneği bulunurken, Anadolu’nun özellikle Çankırı, Çorum, Afyon, Nevşehir, Sivas ve Ankara gibi Tersiyer havzalarından elde edilmiş zengin gergedan fosil örnekleri Avrupa’daki birçok müzede sergileniyor. Üstelik, Münih Ludwig-Maximilien Üniversitesi Paleontoloji Müzesi’nde olduğu gibi tamamen Anadolu gergedan fosillerinin sergilendiği üniversite müzeleri de mevcut.

Günümüz memeli takımları Erken Eosen’den itibaren görülmeye başlıyor. Eosen, Üçüncü Zaman’ın (Senozoyik), 56 – 34 milyon yıl önceye tarihlenen ikinci devresi. Rhinocerotidae familyası olarak gergedanlar, bu devrede Perissodactyla (Tek tırnaklılar) takımının diğer örneklerinden farklılaşmaya başlıyor.
Perissodactyla (Tek tırnaklılar) takımı; günümüz tapir, gergedan ve atlarıyla onların soyları tükenmiş yakınlarını kapsıyor. Bu takımın 55 milyon yıl önceden 10.000 yıl önceki Buzul Çağı’na kadar çeşitlenmiş örnekleri mevcut.
65 milyon yıl önce dinozorların yokolmasından sonra onlardan boşalan nişler, önce Paleosen’de küçük memelilerce, daha sonra Eosen’de iri memelilerce doldurulmaya başlanıyor. Öyle ki, Perissodactyla (Tek tırnaklılar) takımı örnekleri Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya’da bulunan otçul memelilerin en bol bulunanları oluyor.
Geç Eosen/Erken Oligosen sınırında (33 milyon yıl önce) küresel soğumaya bağlı olarak birçok grup yok oluyor. 23 milyon yıl önce Miyosen devrinde farklı türler görülmeye başlıyor. Türlerin çeşitlenerek sayılarının artması ve tekrar Eosen’deki en yüksek seviyeye ulaşması ancak Miyosen ortalarında gerçekleşiyor.
55 milyon yıl önce Eosen’deki Perissodactyl ancestor’dan günümüz gergedanlarına giden çizgide Trigonias, Dicierorhinus ve Ceratotherium, günümüz tapirlerine giden çizgide ise Protapirus, Miotapirus ve Tapirus en önemli evrim adımlarını oluşturuyor.
Bulunan en yaşlı gergedan fosili Rhinotitan mongoliensis. Sadece Çin’de ve Moğolistan’da olmak üzere Doğu Asya’da bulunan Rhinotitan fosilleri Erken Eosen’e (55 milyon yıl önce) tarihleniyor.
Prof. Dr. Nurdan İNAN
Mersin Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü

Doğa Tarihinden Notlar köşesinin devamı Bilim ve Ütopya Şubat 2016 sayısında!

 

Share.