ŞİMDİ AKRABALARIMIZLA TANIŞMA ZAMANI

0

 

Kuşkusuz bu nitelemeyi yaparken bir tercihte bulunduk ve indirgemecilik yaptık! Kastettiğimiz maymunları, iri maymunları ve insanları kapsayan antropoid grubundan ortak bir ata temelinde genetik olarak akraba olduğumuz, Hominoidea üst ailemizin mensupları olan şempanze, goril ve orangutanlar(iri maymunlar)dır. Böylece “maymundan mı geldik?” sorusuna da bilimin ışığında bir yanıt veriyoruz: Hayır, ortak bir atadan geldik!

İnsan ve iri maymunların ortak mirası
Kavrama: Nesneleri kavrayabilmek için beş parmaklı esnek el ve ayaklara sahip olmak önemlidir. El becerisi ağaçtaki meyve ve böcekleri yakalamayı kolaylaştırmıştır. İnsan zamanla iki ayak üzerinde yürüme yeteneğine adapte olduğu için ayakla kavrama özelliğini kaybetmiştir.

Koklamadan Görmeye: Çevreden bilgi edinmek için en önemli araç koklamadan görmeye doğru evrimleşmiştir. Derinliği algılama ve renkli görme yetenekleri oldukça iyidir. Beynin koklamayla ilgili alanları küçülürken görmeyle ilgili alanları büyümüştür.

Burundan Ellere: Temel dokunma organları ellerdir. Eller tarafından iletilen duyular bilgi sağlamaktadır.

Beyin Kompleksliği: Beyin büyüklüğünün vücut büyüklüğüne oranı çoğu memeliye göre daha yüksektir. Hafıza, düşünme ve ilişki kurmayla ilgili beyin dokusu oransal olarak artmıştır.

Ebeveyn Yatırımı: Ebeveynler yavrularıyla diğer memelilerde olmadığı kadar çok ilgilenirler. Böylece yavruyla daha fazla vakit geçirir, yavru daha çok öğrenir. Davranışların öğrenilmesi adaptasyonun önemli bir parçasıdır.

Sosyalleşme: Türün diğer üyeleriyle yaşarlar bu nedenle sosyal hayvanlardır. Yavruların uzun ve dikkatli bir bakıma ihtiyaç duyması seçici değer olarak yerleşir.

Orangutanlar
Nesli tükenme tehlikesi içinde olan orangutanlar Asya kökenlidir. Cinsiyete dayalı morfolojik farklılık gözle görülür derecede belirgindir. Erkekler dişilerin iki katından büyüktür. Gorillere göre daha küçük cüsseye sahiptirler. Ağaçta daha fazla vakit geçirirler. Sosyal olma eğilimindedirler.

Goriller
Tek bir türü ve üç ayrı alt grubu vardır.
Batı ova gorilleri en küçük cüsseli olanlarıdır.
Doğu ova gorillerinin cüsseleri biraz daha büyüktür ve koruma altındadır.
Dağ gorilleri ise yok olmak üzeredir, koruma altındadır. Bunlar üzerlerinde bilimsel araştırma yapılan büyük cüsseli nadir gorillerdir.
Cinsiyete dayalı morfolojik farklılık onlarda da mevcuttur. Ağaçta çok az vakit geçirirler çünkü iri cüsseleri buna engeldir. Ağaçta uyumak için yuva yaptıklarında bu yuvaların yüksekliği 3 metreden azdır. Günün büyük bölümünü beslenmeye harcarlar. Goriller sosyal grup içinde yaşarlar. Grup birden fazla dişi, birkaç erkek ve yavrulardan oluşur. Sürünün lideri sırtından aşağı beyaz kıl şeridi uzanan bir erkektir ve cinsel ilişkiye girme hakkı bu lidere aittir.

Şempanzeler
Şempanze ve bonobo-pigme şempanze olarak iki türü vardır. Geniş bir alana dağılmışlardır. Şempanzeler Orta Batı, Batı ve Doğu Afrika’da, bonobolar Kongo’da yaşarlar. Meyve ile beslenmelerinin yanında küçük yumurta, küçük memeli ve böcek de yerler. Cinsiyete dayalı morfolojik farklılıkta insana daha yakındırlar. Dişilerin boy uzunluğu erkeklerin %88’i kadardır. Çok ses çıkarırlar, buluştuklarında yüz mimikleri ve el-kol hareketleriyle selam verirler.
Bonobolar korunaklı bölgelerini terk etmemişlerdir. Topluluk dişi merkezlidir. Daha barışçı ve eşitlikçidirler. Erkeğin statüsü annesinin statüsüne bağlıdır. Sıkça cinsel ilişkiye girmelerine rağmen üreme oranları şempanzeyi geçmez. Yavrularına özenle bakarlar ve uzun yıllar yanlarından ayırmazlar.
***
Yoğun temposu içinde bu sayımızın editörlüğünü üstlenen Prof. Dr. Erksin Güleç hocamıza ve yazılarıyla katkıda bulunan değerli akademisyenlere çok teşekkür ederiz.
Yukarıdaki bilgileri Kottak’ın Antropoloji kitabından yararlanarak verdik. Bu kitaptan haberdar olmamızı sağlayan, dolayısıyla kapak dosyamızın oluşumuna kaynaklık eden AÜ DTCF Antropoloji Bölümü öğrencisi ve Bilim ve Ütopya gönüllüsü Güldane Pekdoğan‘a da teşekkür ederiz.
Şimdi akrabalarımızla tanışma zamanı!

Emrah Maraşo
Genel Yayın Yönetmeni

Share.